Χάρτες επικινδυνότητας πλημμύρας: πώς βρίσκεις τον χάρτη της περιοχής σου
Η Ελλάδα δημοσιεύει επίσημους χάρτες πλημμύρας για όλη τη χώρα. Λίγοι ξέρουν πού βρίσκονται ή τι σημαίνει πλημμύρα «των 100 ετών». Ένας σύντομος οδηγός και για τα δύο.
Χάρτης επικινδυνότητας πλημμύρας ή χάρτης κινδύνου;
Οι δύο όροι μοιάζουν, αλλά δεν είναι το ίδιο. Η ευρωπαϊκή Οδηγία 2007/60/ΕΚ ορίζει την πλημμύρα ως την προσωρινή κάλυψη με νερό εδάφους που κανονικά είναι ξηρό. Περιλαμβάνει πλημμύρες από ποτάμια, ορεινούς χειμάρρους, εφήμερα μεσογειακά ρέματα και θάλασσα στις ακτές. Οι πλημμύρες από αποχετευτικά δίκτυα μπορούν να εξαιρεθούν. Ο κίνδυνος πλημμύρας είναι ο συνδυασμός της πιθανότητας μιας πλημμύρας με τις πιθανές αρνητικές συνέπειές της για την υγεία, το περιβάλλον, την πολιτιστική κληρονομιά και την οικονομία.
Από εκεί προκύπτουν δύο είδη χαρτών, σύμφωνα με το άρθρο 6 της Οδηγίας:
- Χάρτης επικινδυνότητας πλημμύρας: δείχνει το φυσικό φαινόμενο. Για κάθε σενάριο δείχνει την έκταση της πλημμύρας, το βάθος ή τη στάθμη του νερού όπου χρειάζεται και, όπου ενδείκνυται, την ταχύτητα ροής.
- Χάρτης κινδύνου πλημμύρας: δείχνει τις συνέπειες. Περιλαμβάνει τον ενδεικτικό αριθμό κατοίκων που μπορεί να πληγούν, τα είδη οικονομικής δραστηριότητας, εγκαταστάσεις που μπορεί να προκαλέσουν ρύπανση αν πλημμυρίσουν και προστατευόμενες περιοχές.
Με απλά λόγια: ο χάρτης επικινδυνότητας λέει πού και πόσο μπορεί να φτάσει το νερό. Ο χάρτης κινδύνου λέει ποιος και τι βρίσκεται εκεί.
Σχέδια Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας (ΣΔΚΠ) και Οδηγία 2007/60/ΕΚ
Η Οδηγία οργανώνει τη δουλειά σε τρία βήματα, με εξαετή αναθεώρηση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει ότι οι πλημμύρες είναι οι πιο συχνές και οι πιο δαπανηρές φυσικές καταστροφές στην Ευρώπη.
| Βήμα | Αρχική προθεσμία | Πρώτη αναθεώρηση |
|---|---|---|
| Προκαταρκτική αξιολόγηση κινδύνων πλημμύρας | 22 Δεκεμβρίου 2011 | 22 Δεκεμβρίου 2018 |
| Χάρτες επικινδυνότητας και κινδύνου | 22 Δεκεμβρίου 2013 | 22 Δεκεμβρίου 2019 |
| Σχέδια διαχείρισης κινδύνων πλημμύρας | 22 Δεκεμβρίου 2015 | 22 Δεκεμβρίου 2021 |
Μετά την πρώτη αναθεώρηση, κάθε βήμα επανεξετάζεται κάθε έξι χρόνια, και οι αναθεωρήσεις πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την πιθανή επίδραση της κλιματικής αλλαγής. Η Επιτροπή μετρά τους κύκλους ως 2010–2015, 2016–2021 και 2022–2027. Τα σχέδια εστιάζουν στην πρόληψη, την προστασία και την ετοιμότητα, μαζί με προγνώσεις και έγκαιρη προειδοποίηση. Η Οδηγία απαιτεί επίσης οι χάρτες και τα σχέδια να είναι διαθέσιμα στο κοινό.
Στην Ελλάδα, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) τα δημοσιεύει στο floods.ypeka.gr. Ο ιστότοπος έχει τρεις ενότητες: τα εγκεκριμένα ΣΔΚΠ του 1ου κύκλου, του 2ου κύκλου (που ο ιστότοπος ονομάζει «1η αναθεώρηση») και του 3ου κύκλου. Όταν τον ελέγξαμε, για τον 3ο κύκλο υπήρχε μόνο η προκαταρκτική αξιολόγηση για το σύνολο της χώρας.
Πώς βρίσκεις τον χάρτη πλημμύρας της περιοχής σου
Οι χάρτες οργανώνονται ανά Υδατικό Διαμέρισμα. Η χώρα χωρίζεται σε 14, με κωδικούς EL01 έως EL14. Για παράδειγμα, η Αθήνα ανήκει στο EL06 Αττικής, η Λάρισα και ο Βόλος στο EL08 Θεσσαλίας και τα νησιά του Αιγαίου στο EL14.
- Άνοιξε το floods.ypeka.gr.
- Από το μενού «ΣΔΚΠ», διάλεξε «ΧΑΡΤΕΣ ΚΑΙ ΣΔΚΠ ΑΝΑ ΥΔ – 2ος ΚΥΚΛΟΣ». Είναι ο πιο πρόσφατος κύκλος με χάρτες.
- Πάτησε το «ΥΔΑΤΙΚΟ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑ» της περιοχής σου (για την Αθήνα, EL06).
- Για διαδραστικό χάρτη, πήγαινε στη «ΓΕΩΠΥΛΗ» και πάτησε «Είσοδος στη Γεωπύλη». Εκεί υπάρχουν οι Ζώνες Δυνητικά Υψηλού Κινδύνου Πλημμύρας, οι χάρτες επικινδυνότητας και οι χάρτες κινδύνου, καθώς και οι ενημερωμένες όμβριες καμπύλες. Η σελίδα παραπέμπει σε αναλυτικές οδηγίες χρήσης.
- Έλεγξε ποιο σενάριο βλέπεις (50, 100 ή 1000 έτη) πριν βγάλεις συμπέρασμα.
Για μηχανικούς και αναλυτές, η Γεωπύλη διαθέτει τα δεδομένα και ως υπηρεσίες προβολής, τηλεφόρτωσης και αναζήτησης με ανοιχτά πρότυπα (WMS, WFS, CSW).
Περίοδοι επαναφοράς: τι σημαίνουν τα 50, 100 και 1000 έτη
Η Οδηγία ζητά χάρτες για τρία σενάρια: χαμηλή πιθανότητα ή ακραία γεγονότα, μέση πιθανότητα με περίοδο επαναφοράς τουλάχιστον 100 ετών και, όπου χρειάζεται, υψηλή πιθανότητα. Στον 2ο κύκλο, το ΥΠΕΝ δίνει χάρτες για περιόδους επαναφοράς 50, 100 και 1000 ετών.
Η «πλημμύρα των 100 ετών» δεν σημαίνει ότι έρχεται μία φορά τον αιώνα. Σύμφωνα με την Γεωλογική Υπηρεσία των ΗΠΑ (USGS), σημαίνει πλημμύρα με πιθανότητα 1% να συμβεί σε οποιοδήποτε έτος. Μπορεί να συμβεί και δύο χρονιές στη σειρά. Με την ίδια λογική, η πλημμύρα των 50 ετών έχει πιθανότητα 2% τον χρόνο και των 1000 ετών 0,1%.
Το ΥΠΕΝ σημειώνει δύο όρια. Οι χάρτες του 2ου κύκλου βασίζονται σε δεδομένα βροχής έως το 2022. Και μια βροχή με τον ίδιο όγκο και την ίδια διάρκεια, αλλά διαφορετική κατανομή στον χρόνο, θα έδινε διαφορετικό αποτέλεσμα. Ο χάρτης είναι σενάριο, όχι πρόβλεψη για αύριο.
Θεσσαλία μετά τον Daniel
Η κακοκαιρία ξεκίνησε στις 4 Σεπτεμβρίου 2023 και κράτησε τέσσερις ημέρες. Σύμφωνα με το Earth Observatory της NASA, η Θεσσαλία δέχτηκε βροχή-ρεκόρ στις 5 Σεπτεμβρίου. Τι χαρτογράφησαν οι δορυφόροι εξηγείται στο άρθρο μας για την κακοκαιρία Daniel.
Στις 18 Σεπτεμβρίου 2024, το floods.ypeka.gr ανακοίνωσε διαβούλευση για τις Στρατηγικές Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων της 1ης αναθεώρησης σε έξι διαμερίσματα, ανάμεσά τους το EL08 Θεσσαλίας. Δεν πρόκειται για νέους χάρτες, αλλά για τις περιβαλλοντικές μελέτες των σχεδίων. Κατά την ανάγνωσή μας, γεγονότα όπως ο Daniel είναι ακριβώς τα στοιχεία που πρέπει να αξιοποιεί κάθε επόμενη αναθεώρηση.
Πριν, κατά και μετά την πλημμύρα
Ο χάρτης δείχνει τι μπορεί να συμβεί. Τι κάνουμε όταν συμβαίνει το λέει η Πολιτική Προστασία. Συνοπτικά:
- Πριν: αν μένεις σε περιοχή με ιστορικό πλημμυρών, να είσαι σε εγρήγορση. Όταν προβλέπεται έντονη βροχή, έλεγξε ότι φρεάτια και υδρορροές είναι ελεύθερα, και απόφυγε τους υπόγειους χώρους.
- Κατά τη διάρκεια: ανέβα σε ψηλό σημείο. Μη διασχίζεις χείμαρρο ή πλημμυρισμένη ιρλανδική διάβαση, ούτε πεζός ούτε με όχημα. Αν το αυτοκίνητο ακινητοποιηθεί, εγκατάλειψέ το. Ακολούθησε τις οδηγίες των Αρχών.
- Μετά: μην επιστρέψεις πριν οι Αρχές πουν ότι είναι ασφαλές. Κλείσε ρεύμα και νερό, πρόσεξε λασπορροές και μολυσμένα νερά, και μην εμποδίζεις τα συνεργεία διάσωσης.
Οι επίσημοι χάρτες και οι προειδοποιήσεις έχουν πάντα προτεραιότητα. Η σελίδα μας για τον κίνδυνο πλημμύρας περιγράφει πώς ένα ψηφιακό δίδυμο θα μπορούσε να τους συμπληρώσει με σενάρια. Η Kassandra Labs βρίσκεται σε στάδιο ιδέας και δεν παράγει επίσημους χάρτες.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι ο χάρτης επικινδυνότητας πλημμύρας;
Είναι επίσημος χάρτης που δείχνει πού μπορεί να φτάσει το νερό σε μια πλημμύρα, για διάφορα σενάρια πιθανότητας. Σύμφωνα με την Οδηγία 2007/60/ΕΚ, δείχνει την έκταση, το βάθος ή τη στάθμη του νερού και, όπου χρειάζεται, την ταχύτητα ροής. Διαφέρει από τον χάρτη κινδύνου, που δείχνει κατοίκους, δραστηριότητες και εγκαταστάσεις στην περιοχή.
Τι είναι τα Σχέδια Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας (ΣΔΚΠ);
Είναι τα σχέδια που προβλέπει η Οδηγία 2007/60/ΕΚ για κάθε υδατικό διαμέρισμα. Βασίζονται στους χάρτες επικινδυνότητας και κινδύνου και ορίζουν μέτρα πρόληψης, προστασίας και ετοιμότητας, μαζί με προγνώσεις και έγκαιρη προειδοποίηση. Αναθεωρούνται κάθε έξι χρόνια. Στην Ελλάδα δημοσιεύονται από το ΥΠΕΝ στο floods.ypeka.gr.
Πού βρίσκω χάρτη πλημμύρας για την Αθήνα;
Η Αθήνα ανήκει στο Υδατικό Διαμέρισμα EL06 Αττικής. Στο floods.ypeka.gr, από το μενού «ΣΔΚΠ», διάλεξε «ΧΑΡΤΕΣ ΚΑΙ ΣΔΚΠ ΑΝΑ ΥΔ – 2ος ΚΥΚΛΟΣ» και μετά το EL06. Για διαδραστικό χάρτη, χρησιμοποίησε τη Γεωπύλη του ιστότοπου. Έλεγξε πάντα ποιο σενάριο βλέπεις: 50, 100 ή 1000 ετών.
Τι σημαίνει πλημμύρα των 100 ετών;
Σημαίνει πλημμύρα με πιθανότητα περίπου 1% να συμβεί σε οποιοδήποτε έτος, όχι ότι έρχεται μία φορά τον αιώνα. Μπορεί να συμβεί και δύο συνεχόμενες χρονιές. Η Οδηγία της ΕΕ ζητά χάρτες για σενάριο μέσης πιθανότητας με περίοδο επαναφοράς τουλάχιστον 100 ετών. Στην Ελλάδα, ο 2ος κύκλος δίνει επίσης σενάρια 50 και 1000 ετών.
Πηγές
- ΥΠΕΝ — Σχέδια Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας (floods.ypeka.gr)
- ΥΠΕΝ — Χάρτες και ΣΔΚΠ ανά Υδατικό Διαμέρισμα, 2ος κύκλος
- ΥΠΕΝ — Γεωπύλη ΣΔΚΠ
- Directive 2007/60/EC on the assessment and management of flood risks (text as adopted, legislation.gov.uk)
- European Commission — Floods
- Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας — Οδηγίες προστασίας: Πλημμύρες
- USGS Water Science School — The 100-year flood
- NASA Earth Observatory — "A Deluge in Greece", September 2023