Καύσωνας στην Ελλάδα: από το 1987 ως σήμερα, με δεδομένα
Κάθε καλοκαίρι φέρνει νέους τίτλους για τον καύσωνα. Αυτή η σελίδα είναι το αντίθετο: ένα χρονολογημένο αρχείο με πηγές για το τι έχουν προκαλέσει οι καύσωνες στην Ελλάδα από το 1987, και πού θα βρείτε επίσημες προειδοποιήσεις και οδηγίες όταν έρθει ο επόμενος.
Τι λέμε καύσωνα
Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός τονίζει ότι καύσωνας δεν είναι απλώς μερικές ζεστές μέρες στη σειρά. Το βασικό του γνώρισμα είναι ότι η θερμότητα συσσωρεύεται μέρα με τη μέρα και νύχτα με τη νύχτα. Δεν υπάρχει ένα παγκόσμιο όριο θερμοκρασίας: κάθε χώρα ορίζει τα δικά της όρια, ανάλογα με το τοπικό κλίμα.
Για να συγκρίνει χρονιές, ο Copernicus χρησιμοποιεί έναν απλό, σταθερό κανόνα: καύσωνας είναι τουλάχιστον τρεις συνεχόμενες μέρες με μέγιστη θερμοκρασία πάνω από το 98ο εκατοστημόριο της περιόδου 1961–1990 και πάνω από 28°C. Θα τον συναντήσετε στα στοιχεία πιο κάτω.
Ο καύσωνας του 1987: τι έδειξαν τα δεδομένα θνησιμότητας
Τον Ιούλιο του 1987 ένας μεγάλος καύσωνας χτύπησε την Ελλάδα. Μια μελέτη της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, με πρώτη συγγραφέα την Κ. Κατσουγιάννη, δημοσιεύτηκε το 1993 στο Archives of Environmental Health. Οι ερευνητές σύγκριναν τους θανάτους του Ιουλίου 1987 με τους θανάτους του Ιουλίου των έξι προηγούμενων ετών:
| Περιοχή | Αύξηση θανάτων, Ιούλιος 1987 |
|---|---|
| Αθήνα | +97% |
| Άλλες αστικές περιοχές | +33% |
| Μη αστικές περιοχές | +27% |
Η μελέτη ανέλυσε επίσης ημερήσια δεδομένα πέντε ετών. Βρήκε ότι οι θάνατοι στην Αθήνα αυξάνονταν κατά περισσότερους από 40 την ημέρα όταν η μέση θερμοκρασία του 24ώρου ξεπερνούσε τους 30°C. Βρήκε ακόμη στατιστικά σημαντική αλληλεπίδραση ανάμεσα στην υψηλή θερμοκρασία και στα υψηλά επίπεδα διοξειδίου του θείου: η ζέστη ήταν πιο επικίνδυνη όταν ο αέρας ήταν πιο βρώμικος.
Η διαφορά Αθήνας και υπόλοιπης χώρας είναι το πιο διδακτικό εύρημα. Ο ίδιος καύσωνας είχε πολύ βαρύτερες συνέπειες στην πόλη.
Καύσωνας στην Ελλάδα: τα καλοκαίρια-ρεκόρ
Οι αναλύσεις του meteo.gr του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και του Copernicus δίνουν το εξής χρονολόγιο:
| Χρονιά | Τι καταγράφηκε |
|---|---|
| 2007 | Ο καύσωνας που ο Copernicus χρησιμοποιεί ως ρεκόρ αναφοράς για τη νοτιοανατολική Ευρώπη: 10 μέρες, μέση απόκλιση θερμοκρασίας 9,7°C, στο 72% της περιοχής. |
| 2012 | Το θερμότερο καλοκαίρι στην Ελλάδα ως το 2024 και ρεκόρ 16 τροπικών νυχτών στη νοτιοανατολική Ευρώπη. |
| 2021 | Ο θερμότερος Αύγουστος της σειράς, σύμφωνα με την ανάλυση του meteo.gr για το 2024 (ο Αύγουστος του 2024 ήρθε δεύτερος). |
| 2024 | Το θερμότερο καλοκαίρι από το 1960: +2,9°C από τον μέσο όρο 1991–2020. Ο Ιούνιος και ο Ιούλιος ήταν οι θερμότεροι που έχουν καταγραφεί. Στη νοτιοανατολική Ευρώπη: έξι καύσωνες, ο πιο έντονος 13 ημερών στο 55% της περιοχής, 66 μέρες με ισχυρή θερμική καταπόνηση και 23 τροπικές νύχτες. |
| 2026 | Το 6ο θερμότερο καλοκαίρι από το 1960, περίπου 1°C πάνω από τον μέσο όρο 1991–2020 (meteo.gr). |
Η ζέστη δεν μοιράζεται ομοιόμορφα. Το καλοκαίρι του 2024, κατά το meteo.gr, η δυτική και η βόρεια Ελλάδα ήταν 2–3°C πάνω από τον μέσο όρο 1991–2020, τοπικά έως και 4°C, ενώ στην υπόλοιπη χώρα η απόκλιση ήταν 1–2°C. Τις μικρότερες αποκλίσεις είχε το Αιγαίο, χάρη στα μελτέμια, όμως πουθενά η απόκλιση δεν ήταν κάτω από +1,4°C.
Στην ίδια ανάλυση για το 2026, το meteo.gr υπολογίζει ότι η μέση θερμοκρασία του καλοκαιριού στην Ελλάδα ανέβηκε κατά 2,5°C από το 1960 ως το 2025.
Καύσωνες και κλιματική αλλαγή: τι λέει η απόδοση
Οι μελέτες απόδοσης (attribution) εξετάζουν πόσο διαφορετικό θα ήταν ένα επεισόδιο σε ένα ψυχρότερο κλίμα. Τον Ιούνιο του 2026, ο καύσωνας χτύπησε τη δυτική Ευρώπη, με θερμοκρασίες έως και 12°C πάνω από τα κανονικά σε Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία και νότια Αγγλία. Όπως συνοψίζει το meteo.gr, ανάλυση της ομάδας World Weather Attribution εκτίμησε ότι ένας ανάλογος καύσωνας θα ήταν περίπου 3,5°C δροσερότερος τη μέρα το 1976 και περίπου 2°C δροσερότερος το 2003. Το ίδιο άρθρο περιγράφει τους καύσωνες ως τον πιο θανατηφόρο φυσικό κίνδυνο στην Ευρώπη.
Γιατί η Αθήνα δεν δροσίζει τη νύχτα
Ο ΠΜΟ εξηγεί ότι οι δροσερές νύχτες επιτρέπουν στους ανθρώπους και στα κτίρια να αποβάλουν τη ζέστη της μέρας. Όταν οι νύχτες μένουν ασυνήθιστα ζεστές, η «ανάκαμψη» αυτή διακόπτεται, και οι κάτοικοι των πόλεων είναι πιο εκτεθειμένοι λόγω της αστικής θερμικής νησίδας. Τα 23 τροπικά βράδια του 2024 στη νοτιοανατολική Ευρώπη, σχεδόν τριπλάσια από τον μέσο όρο των 8, δείχνουν γιατί αυτό μετρά.
Πώς ζεσταίνεται η Αθήνα περισσότερο από τα περίχωρά της το εξηγούμε στο άρθρο για την αστική θερμική νησίδα της Αθήνας, και πώς θα μπορούσε να χαρτογραφηθεί ο κίνδυνος ανά γειτονιά στη σελίδα για την αστική θερμική νησίδα.
Θερμοπληξία: συμπτώματα και επίσημες οδηγίες
Οι πληροφορίες αυτές δεν αντικαθιστούν ιατρική συμβουλή. Συνοψίζουν τις επίσημες οδηγίες του ΕΟΔΥ.
Θερμοπληξία
Ο ΕΟΔΥ αναφέρει ως συμπτώματα υψηλή θερμοκρασία σώματος, ερεθισμένο, κόκκινο, ξηρό ή υγρό δέρμα, γρήγορο και δυνατό σφυγμό, πονοκέφαλο, ζάλη, ναυτία, σύγχυση και λιποθυμία. Οδηγία: καλέστε ασθενοφόρο, μεταφέρετε το άτομο σε πιο δροσερό μέρος και ρίξτε τη θερμοκρασία του με δροσερά ρούχα ή δροσερό μπάνιο. Μην του δώσετε κάτι να πιει. Ο αριθμός έκτακτης ανάγκης είναι το 112.
Θερμική εξάντληση
Συμπτώματα: έντονη εφίδρωση, κρύο, χλωμό και υγρό δέρμα, γρήγορος και αδύναμος σφυγμός, ναυτία ή έμετος, μυϊκές κράμπες, κούραση, ζάλη, πονοκέφαλος, λιποθυμία. Ο ΕΟΔΥ συστήνει δροσερό χώρο, χαλαρά ρούχα, δροσερά βρεγμένα πανιά ή μπάνιο και λίγες γουλιές νερό. Χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια αν υπάρξει έμετος, αν τα συμπτώματα χειροτερεύουν ή αν κρατούν πάνω από μία ώρα.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
Η Πολιτική Προστασία ξεχωρίζει τα βρέφη και τα παιδιά, τους ηλικιωμένους και όσους έχουν χρόνια νοσήματα ή παίρνουν φάρμακα. Ένα άρθρο καρδιολόγου στο meteo.gr προσθέτει ότι ορισμένα καρδιολογικά φάρμακα επηρεάζουν την προσαρμογή στη ζέστη, και ότι δεν πρέπει να τα διακόπτετε μόνοι σας, αλλά να μιλήσετε με τον γιατρό σας.
Πότε έρχεται νέος καύσωνας; Πού βλέπω προειδοποιήσεις
Η Kassandra Labs δεν δίνει προγνώσεις καιρού. Για επίσημες προειδοποιήσεις:
- ΕΜΥ: η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία εκδίδει έκτακτα δελτία. Τον Ιούνιο του 2024, για παράδειγμα, ο διευθυντής της ανακοίνωσε έκτακτο δελτίο επειδή οι θερμοκρασίες θα έφταναν το πορτοκαλί επίπεδο του χρωματικού κώδικα Meteoalarm.
- Meteoalarm: το ευρωπαϊκό σύστημα συγκεντρώνει τις προειδοποιήσεις 38 εθνικών μετεωρολογικών και υδρολογικών υπηρεσιών σε έναν χάρτη.
- Πολιτική Προστασία: οδηγίες για τον καύσωνα και το 112 για έκτακτη ανάγκη. Για πληροφορίες υγείας, ο ΕΟΔΥ έχει τηλεφωνικό κέντρο στο 1135.
Συχνές ερωτήσεις
Τι ήταν ο καύσωνας του 1987;
Ήταν ένας μεγάλος καύσωνας που έπληξε την Ελλάδα τον Ιούλιο του 1987. Μελέτη του Πανεπιστημίου Αθηνών (Κατσουγιάννη κ.ά., 1993) βρήκε ότι οι θάνατοι στην Αθήνα αυξήθηκαν κατά 97% σε σχέση με τον Ιούλιο των έξι προηγούμενων ετών, έναντι 33% στις άλλες αστικές και 27% στις μη αστικές περιοχές. Η ζέστη ήταν πιο επικίνδυνη όταν ήταν υψηλά και τα επίπεδα διοξειδίου του θείου.
Ποια είναι τα συμπτώματα της θερμοπληξίας;
Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ: υψηλή θερμοκρασία σώματος, κόκκινο, ξηρό ή υγρό δέρμα, γρήγορος και δυνατός σφυγμός, πονοκέφαλος, ζάλη, ναυτία, σύγχυση και λιποθυμία. Καλέστε ασθενοφόρο ή το 112, μεταφέρετε το άτομο σε δροσερό μέρος και ρίξτε τη θερμοκρασία του με δροσερά ρούχα ή μπάνιο. Ο ΕΟΔΥ συστήνει να μην του δώσετε κάτι να πιει. Δεν πρόκειται για ιατρική συμβουλή.
Πού βλέπω αν έρχεται καύσωνας;
Οι επίσημες προειδοποιήσεις για την Ελλάδα προέρχονται από την Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία (ΕΜΥ), που εκδίδει έκτακτα δελτία, και εμφανίζονται και στον ευρωπαϊκό χάρτη Meteoalarm με χρωματικό κώδικα. Η Πολιτική Προστασία δημοσιεύει οδηγίες για τον καύσωνα. Η Kassandra Labs δεν δίνει προγνώσεις καιρού, οπότε για την πρόγνωση της επόμενης εβδομάδας συμβουλευτείτε αυτές τις πηγές.
Γιατί η Αθήνα δεν δροσίζει τη νύχτα στον καύσωνα;
Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός εξηγεί ότι οι δροσερές νύχτες βοηθούν ανθρώπους και κτίρια να αποβάλουν τη ζέστη της μέρας. Στις πόλεις, η αστική θερμική νησίδα κρατά τις νύχτες ζεστές και αυτή η ανάκαμψη δεν γίνεται. Το 2024 η νοτιοανατολική Ευρώπη είχε 23 τροπικές νύχτες, με ελάχιστη θερμοκρασία από 20°C και πάνω, έναντι μέσου όρου 8.
Πηγές
- World Meteorological Organization — Extreme heat
- Copernicus — ESOTC 2024: Heat and drought in southeastern Europe
- Katsouyanni K. et al., "Evidence for interaction between air pollution and high temperature in the causation of excess mortality", Arch Environ Health 48(4):235–42, 1993 (via PubMed)
- meteo.gr / National Observatory of Athens — Summer 2024: the warmest on record for Greece (6 Sep 2024)
- meteo.gr / National Observatory of Athens — Summer 2026: the 6th warmest since 1960 (7 Sep 2026)
- meteo.gr / National Observatory of Athens — Western Europe heatwave and attribution (26 Jun 2026)
- National Public Health Organization (EODY) — Heat stroke and heat exhaustion
- General Secretariat for Civil Protection — Heatwave guidance
- meteo.gr — Heatwave and cardiovascular problems (C. Maniotis, cardiologist)
- Naftemporiki, 10 Jun 2024 — EMY emergency bulletin for the heatwave
- MeteoAlarm — European weather warnings