Η αστική θερμική νησίδα σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη και γιατί μετράνε οι νύχτες

Τι είναι η αστική θερμική νησίδα;

Αστική θερμική νησίδα λέμε μια περιοχή της πόλης που είναι θερμότερη από τον λιγότερο δομημένο περίγυρό της. Η άσφαλτος, το μπετόν και η πέτρα απορροφούν τον ήλιο τη μέρα και αποθηκεύουν τη θερμότητα. Τα κτίρια κόβουν τον αέρα και τη θέα προς τον ουρανό, οπότε η ζέστη φεύγει πιο αργά. Τα αυτοκίνητα, τα κλιματιστικά και η βιομηχανία προσθέτουν τη δική τους θερμότητα. Λιγότερο χώμα και πράσινο σημαίνει επίσης λιγότερη δροσιά από την εξάτμιση.

Το φαινόμενο είναι συχνά πιο έντονο τη νύχτα. Όπως εξηγούν η Φούντα (Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών) και ο Σανταμούρης σε μελέτη του 2017, η θερμότητα που μαζεύει η πόλη τη μέρα απελευθερώνεται τη νύχτα και καθυστερεί το δρόσισμα.

Γιατί μετράνε οι νύχτες

Ένα καυτό απόγευμα κουράζει τον οργανισμό. Μια καυτή νύχτα μπορεί να είναι χειρότερη, γιατί του στερεί την ευκαιρία να συνέλθει. Η ίδια μελέτη σημειώνει ότι, σύμφωνα με την έρευνα, οι υψηλές νυχτερινές θερμοκρασίες έχουν μεγαλύτερες επιπτώσεις στον οργανισμό από τις υψηλές θερμοκρασίες της ημέρας. Οι ηλικιωμένοι, οι χρόνια πάσχοντες και όσοι ζουν σε κακώς μονωμένα ρετιρέ είναι από τους πιο εκτεθειμένους.

Τι δείχνουν οι μελέτες για την Αθήνα

Η Αθήνα θυμίζει ότι οι θερμικές νησίδες είναι τοπικές και μπορεί να εκπλήξουν. Η Φούντα και ο Σανταμούρης σύγκριναν τον σταθμό του Αστεροσκοπείου στο κέντρο της Αθήνας με αρκετούς παράκτιους σταθμούς το καλοκαίρι του 2012, που είχε πέντε επεισόδια καύσωνα. Σε σχέση με αυτές τις παράκτιες περιοχές, η θερμική νησίδα της πόλης ήταν εντονότερη τη μέρα, ιδίως το μεσημέρι και το απόγευμα. Οι συγγραφείς το αποδίδουν στις θαλάσσιες αύρες και στη σταθερή θερμοκρασία της θάλασσας.

Το βασικό εύρημα ήταν η αλληλοενίσχυση θερμικής νησίδας και καύσωνα. Στους καύσωνες, η μέση ένταση της νησίδας αυξήθηκε έως και 3,5 °C σε σχέση με τις κανονικές καλοκαιρινές συνθήκες. Και η νυχτερινή διαφορά μεγάλωσε στους καύσωνες, έως και 1,5 °C σε ορισμένους σταθμούς. Με απλά λόγια: όταν όλη η περιοχή ήδη καίγεται, η πόλη προσθέτει ακόμη περισσότερη ζέστη.

Τι δείχνουν οι μελέτες για τη Θεσσαλονίκη

Μια μελέτη του 2026 των Christakakis, Aivazidou και Brattich χρησιμοποίησε ωριαίες θερμοκρασίες από σταθμούς σε πέντε τύπους αστικής περιοχής της Θεσσαλονίκης, από το 2018 έως το 2022. Βρήκε μια καθαρή διαβάθμιση που ακολουθεί τη μορφή κάθε γειτονιάς. Η υψηλότερη μηνιαία ένταση, 2,1 °C, καταγράφηκε στον αστικό πυρήνα. Οι ημερήσιες τιμές κυμάνθηκαν από −2,3 °C έως 2,4 °C τη μέρα και από 0 °C έως 2,8 °C τη νύχτα, με κορύφωση το καλοκαίρι.

Και εδώ οι καύσωνες χειροτέρευαν την κατάσταση, κυρίως τη νύχτα: αύξαναν τη νυχτερινή θερμική νησίδα κατά 0,7 έως 1,0 °C, περισσότερο στις πυκνοδομημένες περιοχές, ενώ τη μέρα οι τιμές άλλαζαν λίγο.

Τι μπορούν να κάνουν οι πόλεις

Τα ισχυρότερα στοιχεία σε ευρωπαϊκή κλίμακα αφορούν τα δέντρα. Μια μελέτη στο The Lancet της Iungman και των συνεργατών της εξέτασε 93 ευρωπαϊκές πόλεις το καλοκαίρι του 2015. Εκτίμησε ότι οι θερμικές νησίδες ανέβαζαν τη θερμοκρασία των πόλεων κατά 1,5 °C κατά μέσο όρο (σταθμισμένο με τον πληθυσμό) και ότι σε αυτές μπορούσαν να αποδοθούν περίπου 6.700 πρόωροι θάνατοι, γύρω στο 4,3% όλων των θανάτων του καλοκαιριού. Αν η κάλυψη από δέντρα έφτανε το 30%, οι πόλεις θα δρόσιζαν κατά 0,4 °C κατά μέσο όρο και θα μπορούσαν να αποφευχθούν, κατά την εκτίμηση, 2.644 από αυτούς τους θανάτους. Η πλατφόρμα Climate-ADAPT του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος συνοψίζει την ίδια μελέτη.

Τα δέντρα είναι ένα εργαλείο ανάμεσα σε πολλά. Οι πόλεις χρησιμοποιούν επίσης:

• Σκιά εκεί όπου οι άνθρωποι περιμένουν και περπατούν: στάσεις, σχολικές αυλές, λαϊκές αγορές.
• Πιο «ψυχρές» επιφάνειες σε στέγες, πλατείες και δρόμους, ώστε να αποθηκεύεται λιγότερη θερμότητα τη μέρα.
• Νερό και πράσινο, από μικρά πάρκα μέχρι φυτεμένα δώματα.
• Διαδρόμους αέρα που αφήνουν τις αύρες και τον νυχτερινό αέρα να φτάσουν στο κέντρο.
• Φροντίδα τη νύχτα: επικοινωνία με ευάλωτους κατοίκους και δροσερούς χώρους για τις μέρες του καύσωνα.

Δεν δουλεύει κάθε μέτρο το ίδιο σε κάθε δρόμο. Μια ανοιχτόχρωμη πλατεία χωρίς σκιά μπορεί να μένει δύσκολη το μεσημέρι. Τα αποτελέσματα εξαρτώνται από το ύψος των κτιρίων, τον αέρα, την απόσταση από τη θάλασσα και το ποιοι μένουν εκεί. Γι' αυτό μετράει η μέτρηση πριν και μετά.

Πού θα βοηθούσε ένα ψηφιακό δίδυμο

Οι θερμικές νησίδες αλλάζουν από τετράγωνο σε τετράγωνο και η σωστή λύση εξαρτάται από τον δρόμο. Ένα δίδυμο σε κλίμακα πόλης θα μπορούσε να συνδυάσει δεδομένα σταθμών, δορυφορικές θερμοκρασίες επιφάνειας, ύψη κτιρίων, δέντρα και πληθυσμό, ώστε οι σχεδιαστές να δοκιμάζουν επιλογές πριν ξοδέψουν χρήματα: πού θα έριχναν 500 νέα δέντρα τη νυχτερινή θερμοκρασία για τους περισσότερους ηλικιωμένους κατοίκους; Την ιδέα αυτή περιγράφουμε στη σελίδα για την αστική θερμική νησίδα. Η Kassandra Labs βρίσκεται σε στάδιο ιδέας. Πρόκειται για κατεύθυνση, όχι για έτοιμο προϊόν.

Σχετικά