Το δημογραφικό πρόβλημα της Ελλάδας: τι λένε οι επίσημοι αριθμοί και οι προβολές

Τι μέτρησε η απογραφή

Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) διενεργεί απογραφή πληθυσμού και κατοικιών κάθε δέκα χρόνια. Η απογραφή του 2021 είχε ημερομηνία αναφοράς την 22α Οκτωβρίου 2021 και, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, ήταν η πρώτη ψηφιακή απογραφή στην Ελλάδα. Τα οριστικά αποτελέσματα για τον μόνιμο πληθυσμό, που δημοσιεύθηκαν στις 17 Μαρτίου 2023, δίνουν 10.482.487 κατοίκους: 5.125.977 άνδρες και 5.356.510 γυναίκες.

Η ίδια ανακοίνωση δίνει και τα στοιχεία του 2011 ανά περιφέρεια. Αθροισμένα, φτάνουν τα 10.816.286. Πρόκειται για μείωση περίπου 334.000 ανθρώπων, ή 3,1%, μέσα σε μία δεκαετία.

Μια σημείωση για αριθμούς που μπορεί να δείτε αλλού: η απογραφή κατέγραψε χωριστά και τον «νόμιμο πληθυσμό», δηλαδή τους πολίτες που είναι εγγεγραμμένοι σε κάθε δήμο. Είναι διαφορετικό μέγεθος από τον μόνιμο πληθυσμό, και τα δύο σύνολα δεν πρέπει να μπερδεύονται. Για τον μόνιμο πληθυσμό, η σωστή πηγή είναι η οριστική ανακοίνωση του Μαρτίου 2023.

Μια πολύ άνιση μείωση

Μόνο δύο από τις δεκατρείς περιφέρειες της χώρας αυξήθηκαν από το 2011 στο 2021. Ο πίνακας χρησιμοποιεί τα περιφερειακά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ· τις ποσοστιαίες μεταβολές τις υπολογίσαμε εμείς από αυτά.

Οι υπόλοιπες περιφέρειες (Ήπειρος, Δυτική Ελλάδα, Πελοπόννησος, Ιόνια Νησιά, Βόρειο Αιγαίο) έχασαν από 1,6% έως 6,6% περίπου. Μέσα στις περιφέρειες η εικόνα είναι ακόμη πιο έντονη, γιατί η ανακοίνωση της ΕΛΣΤΑΤ φτάνει ως το επίπεδο του δήμου. Στην περιφερειακή ενότητα Δράμας, για παράδειγμα, ο Δήμος Δράμας μειώθηκε περίπου 5,5%, ενώ το Κάτω Νευροκόπι έπεσε από 7.860 σε 5.323 κατοίκους, δηλαδή περίπου κατά ένα τρίτο.

Τι προβάλλει η Eurostat

Η Eurostat δημοσιεύει μακροπρόθεσμες πληθυσμιακές προβολές για τις χώρες της ΕΕ. Ο τρέχων γύρος, EUROPOP2025, ξεκινά από τον πληθυσμό της 1ης Ιανουαρίου 2025. Η Eurostat τονίζει ότι πρόκειται για σενάρια «τι θα γινόταν αν», όχι για προβλέψεις: δείχνουν τι θα συμβεί με συγκεκριμένες παραδοχές για τη γονιμότητα, τη θνησιμότητα και τη μετανάστευση.

Στο βασικό σενάριο για την Ελλάδα (σύνολο δεδομένων proj_25np):

• 2025: περίπου 10,37 εκατομμύρια
• 2050: περίπου 9,18 εκατομμύρια
• 2100: περίπου 7,25 εκατομμύρια, δηλαδή περίπου 30% λιγότεροι από το 2025

Για σύγκριση, η ίδια άσκηση δίνει για το σύνολο της ΕΕ πτώση από 451,8 εκατομμύρια το 2025 σε 398,8 εκατομμύρια το 2100, δηλαδή μείωση 11,7%. Η Eurostat αναδεικνύει τη Λετονία (−33,9%), τη Λιθουανία (−33,4%) και την Πολωνία (−31,6%) ως τις μεγαλύτερες μειώσεις· το βασικό σενάριο για την Ελλάδα, περίπου −30%, δεν απέχει πολύ.

Λιγότερες γεννήσεις, περισσότεροι ηλικιωμένοι

Η χαμηλή γονιμότητα είναι μεγάλο μέρος της ιστορίας. Σύμφωνα με τους δείκτες γονιμότητας της Eurostat, ο συνολικός δείκτης γονιμότητας της Ελλάδας ήταν 1,24 παιδιά ανά γυναίκα το 2024, κάτω από το 1,34 της ΕΕ.

Η γήρανση φαίνεται καθαρά στην προβολή. Αν αθροίσουμε τις ηλικίες του βασικού σεναρίου, οι 65 ετών και άνω είναι περίπου το 24% του πληθυσμού το 2025 και περίπου το 35% το 2050. Το ποσοστό των 80 ετών και άνω ανεβαίνει από περίπου 7% σε περίπου 13% στο ίδιο διάστημα.

Πώς διαβάζουμε αυτούς τους αριθμούς

• Απογραφή και προβολή δεν είναι το ίδιο. Η απογραφή είναι καταμέτρηση. Η προβολή είναι υπολογισμός με παραδοχές, με άλλη ημερομηνία έναρξης και άλλη μέθοδο, οπότε τα δύο σύνολα δεν συγκρίνονται απευθείας.
• Η μετανάστευση είναι ο μεγάλος άγνωστος. Δίπλα στο βασικό σενάριο, η Eurostat δημοσιεύει και δοκιμές ευαισθησίας. Για την Ελλάδα το 2100, η δοκιμή «υψηλότερης μετανάστευσης» δίνει περίπου 8,43 εκατομμύρια, η «χαμηλότερης μετανάστευσης» περίπου 6,08 εκατομμύρια και η δοκιμή «χωρίς μετανάστευση» περίπου 5,13 εκατομμύρια. Το εύρος είναι μεγάλο, και αυτό ακριβώς είναι το δίδαγμα.
• Τα εθνικά σύνολα κρύβουν τοπικές ιστορίες. Ένας δήμος που χάνει το ένα δέκατο των κατοίκων του σε μια δεκαετία έχει να πάρει πολύ διαφορετικές αποφάσεις για σχολεία, ιατρεία και συγκοινωνίες από έναν δήμο που μεγαλώνει.

Εδώ τα εργαλεία σεναρίων μπορούν να βοηθήσουν όσους σχεδιάζουν: να δοκιμάσουν πώς θα άλλαζαν οι ανάγκες σε σχολεία, υγεία ή μεταφορές με διάφορες πορείες πληθυσμού, όχι με μία. Η Kassandra Labs βρίσκεται σε στάδιο ιδέας, και το άρθρο αυτό παρουσιάζει μόνο επίσημα στοιχεία, όχι δική μας πρόβλεψη. Η σελίδα μετανάστευση και πληθυσμός περιγράφει τα ερωτήματα που θα μπορούσε να εξετάσει ένα πληθυσμιακό δίδυμο.

Σχετικά